Chuyên gia kinh tế - “Doanh nghiệp nhà nước thua lỗ là gánh nặng cho đất nước”

Cao Nguyên
2019-10-23
Email
Ý kiến của Bạn
Share
In trang này
Tại hội nghị đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của DN Nhà nước
Tại hội nghị đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của DN Nhà nước
Courtesy of báo Chính Phủ

Cổng thông tin Chính Phủ dẫn lời Thủ tướng về nội dung hội nghị này là khẳng định quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách DNNN.

Thứ hai là cần đánh giá đúng thực trạng tình hình, thành quả, các hạn chế yếu kém, tìm ra nguyên nhân khách quan, chủ quan và rút kinh nghiệm.

Nội dung thứ ba là giải pháp trọng tâm thời gian tới phải thúc đẩy cổ phần hóa DNNN, nâng cao hiệu quả hoạt động DNNN.

Ngoài ra, Ông Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh rằng nền kinh tế Việt Nam có nhiều thành phần, bình đẳng trước pháp luật, trong đó, kinh tế Nhà nước cùng với kinh tế tập thể đóng vai trò chủ đạo của nền kinh tế, là ngọn cờ bảo vệ đường lối kinh tế mà chúng ta đang đặt ra trong quá trình phát triển đất nước.

Kinh tế nhà nước không phải là chủ đạo

Bình luận về phát biểu của thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc trong hội nghị, chuyên gia kinh tế, bà Phạm Chi Lan cho rằng những đòi hỏi mà ông Phúc nêu ra là đúng.

Theo bà, từ khi lên điều hành chính phủ thì thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã luôn luôn quan tâm thúc đẩy các DNNN phải đổi mới, phải tái cấu trúc phải làm sao cho hoạt động kinh doanh có hiệu quả, có năng lực cạnh tranh và Thủ tướng cũng là người rất là đôn đốc quá trình tái kết cấu DNNN bằng cách cách yêu cầu thoái vốn hoặc rút ra khỏi các hoạt động ngành nghề không phải cốt lõi. Nỗ lực đó của thủ tướng diễn ra liên tục.

Lần này gặp mặt các DNNN, ông Phúc có đánh giá là DNNN trong thời gian qua chưa thực hiện được đổi mới, vẫn còn một số DNNN hoạt động kém hiệu quả, thua lỗ, gây ra những món nợ lớn cho bản thân doanh nghiệp cũng như cho nền kinh tế. Năng lực cạnh tranh trên nhiều lĩnh vực chưa cao, vai trò của DNNN như là một lực lượng có thể dẫn dắt thì cũng chưa tốt, việc hỗ trợ lôi kéo các doanh nghiệp khác cùng phát triển cũng chưa cao:

“Trên tinh thần đó, thủ tướng yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước phải cố gắng trong đổi mới sáng tạo để làm sao nâng hiệu quả của chính mình và lôi kéo các ngành hàng cùng đổi mới theo hướng sáng tạo sao cho phù hợp với xu hướng chung của Việt Nam.

i nghĩ là đòi hỏi và chỉ đạo đó là đúng là xác đáng đối với các doanh nghiệp nhà nước. Lâu nay họ cũng nói nhiều tới việc đổi mới nhưng cũng chưa biết là họ sẽ thay đổi như thế nào, có những gì rõ rệt để các doanh nghiệp khác có thể theo sau, và thậm chí có khi là những hình ảnh không đẹp về doanh nghiệp nhà nước làm ảnh hưởng chung đến cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Tôi cho rằng đòi hỏi đó là đúng.”

Đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn của chính doanh nghiệp
Đổi mới sáng tạo là yếu tố sống còn của chính doanh nghiệp Courtesy of VNeconomy

Tiến sỹ Nguyễn Quang A cho biết ông khá thất vọng với phát biểu này của ông Phúc.

“Tôi khá là thất vọng trước lời phát biểu Như Vậy của ông thủ tướng. Bởi vì tôi khá là có cảm tình với ông ấy khi ông ấy nói về các doanh nghiệp tư nhân và thúc đẩy chuyện doanh nghiệp tư nhân.

Nhưng khi ông ấy nói với các DNNN thì ông ấy vẫn phải phải bám chặt vào đường lối do ông Nguyễn Phú Trọng chủ trương, tức là kinh tế Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo. Tất nhiên đó là việc ông ấy phải nói như thế, có thể không ấy cũng không thể nói khác được. Nếu khôn hơn thì có thể ông ấy không nên nói gì về chuyện ấy thì hay hơn.”

Ngoài ra, ông còn khẳng định rằng doanh nghiệp nhà nước không còn giữ được vai trò chủ đạo trong vòng 15 năm trở lại đây.

“Thực tế mà xét bằng các con số từ các nguồn lực mà các doanh nghiệp nhà nước sử dụng cho đến lao động mà nó tạo ra, cho đến sản phẩm mà nó tạo ra thì ]có thể khẳng định một cách rất là chắc chắn là ít nhất từ 15 năm nay kinh tế Nhà nước không thể giữ vai trò chủ đạo nữa.”

Tiến sỹ Nguyễn Quang A cho biết cách đây khoảng 15 năm ông có làm thống kê xem là kinh tế Nhà nước tạo ra bao nhiêu công ăn việc làm, kể cả giáo dục y tế, đội ngũ nhân viên công quyền, cho đến người lao động của doanh nghiệp nhà nước.

Ông cho biết, tất tần tật khu vực nhà nước ấy không kiếm được đến 10% của lao động. Thế thì phần của DNNN giỏi lắm được 5% hoặc 3%, tức là vai trò của nó đối với lực lượng lao động Việt Nam là không thể chủ đạo được.

Có thể thêm mục tiêu nữa là DNNN tạo ra bao nhiêu phần trăm sản phẩm quốc dân, tạo ra bao nhiêu phần trăm GDP. Thời điểm cách đây khoảng 10-15 năm, cả khu vực nhà nước ấy tạo ra khoảng 30 đến 35% GDP và tỷ lệ ấy càng ngày càng giảm.

Doanh nghiệp nhà nước để lại hậu quả nặng nề cho kinh tế đất nước

Theo thông tin của Kiểm toán Nhà nước đưa ra trong báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm 2018, trình Quốc hội hồi tháng 5/2019 cho thấy có hàng loạt DNNN lỗ nặng, nợ hàng chục ngàn tỉ khó đòi.

Một số công ty thua lỗ điển hình bao gồm PVN - Tổng công ty CP Xây lắp Dầu khí là 3.377 tỷ đồng, Handico - Công ty cổ phần kinh doanh và phát triển nhà Hà Nội số 68 là 51 tỷ đồng, Viglacera là 81 tỷ đồng, Vietsovpetro - Công ty cổ phần Chế tạo tầu và giàn khoan dầu khí là 581 tỷ đồng, Sagri với 67 tỷ đồng, Công ty mẹ - Becamex lỗ lũy kế 13 tỷ đồng, Samco là 266 tỷ đồng…

Ngày 12/9 vừa qua, báo chí nhà nước đưa tin về một trường hợp mới nhất là công ty Sông Hồng hoạt động không hiệu quả, thua lỗ đến hàng ngàn tỉ đồng, nguy cơ mất trắng vốn nhà nước.

Tổng công ty cổ phần Sông Hồng là DNNN chuyên thi công xây dựng nhiều công trình dự án lớn trên cả nước. Theo báo chí nhà nước, đến cuối năm 2018, công ty này mắc nợ hơn 1000 tỉ đồng, dẫn đến mất khả năng thanh toán.

Chuyên Gia kinh tế, bà Phạm Chi Lan chỉ ra những hậu quả đối với nền kinh tế cũng như sự phát triển của đất nước từ việc các DNNN cứ thua lỗ triền miên:

“Rõ ràng là hậu quả của nó để lại rất là xấu đối với nền kinh tế cũng như đối với sự phát triển của đất nước. Cộng lại như vậy là các DNNN cứ thua lỗ triền miên làm cho khối nợ của DNNN lớn cộng thêm vào khối nợ công đang có của Việt Nam làm cho vấn đề nợ càng trầm trọng.

Nợ của DNNN ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống ngân hàng nữa, phần lớn số nợ đó là có liên quan đến việc vay vốn của ngân hàng làm cho hoạt động của ngân hàng kém hiệu quả đi.

Nợ của DNNN cũng làm cho khối tài sản rất lớn của đất nước trao vào tay DNNN không được sử dụng hiệu quả. Do đó nó làm cho nền kinh tế bị kém hiệu quả trong khi các lực lượng khác, nhất là doanh nghiệp tư nhân rất cần các nguồn lực hiện đại thì lại không tiếp cận được.

Có những dự án thua lỗ của DNNN là do những sai lầm từ đầu tư, từ mục tiêu phát triển của nó, đánh giá không đúng thị trường, cho nên cứ làm một cái báo cáo đại là dự án này sẽ có hiệu quả để nhà nước cho phép làm. Nhưng khi làm thì mới thấy té ra là càng làm càng không thể hiệu quả được.”

Theo bà Chi Lan, đối với những ngành kinh tế độc quyền nhà nước, mang tính chất đầu vào hoặc thiết yếu, ví dụ như dầu khí, mà hoạt động không hiệu quả sẽ kéo theo nhiều lĩnh vực khác không phát triển được.

Như vậy, các DNNN này sẽ trở thành gánh nặng cho nền kinh tế thay vì có vai trò thúc đẩy các ngành kinh tế khác.

Doanh nghiệp tư nhân phát triển mạnh mẽ nhưng còn bị “phân biệt đối xử”

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nêu lên một vấn đề khác là hiện nay ở Việt Nam, khối doanh nghiệp tư nhân dù đang phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn còn bị “phân biệt đối xử” với các DNNN, chịu rất nhiều thiệt thòi:

“Cho đến nay sự phân biệt đối xử vẫn còn mặc dù tư nhân ở Việt Nam cũng đã tự học cố gắng liên tục và phát triển lên mạnh mẽ. Hiện nay Việt Nam đã có những doanh nghiệp tư nhân rất lớn, quy mô của họ lớn hơn nhiều so với DNNN, những đóng góp của họ cho kinh tế cũng rất lớn. Thậm chí còn lớn hơn cả DNNN trên các lĩnh vực cùng ngành hàng với họ.

Điều này chứng tỏ là doanh nghiệp tư nhân có sức sống rất tốt, khả năng cạnh tranh, khả năng vươn lên rất tốt. Đó là trong điều kiện họ còn bị phân biệt đối xử, còn khó khăn chưa tiếp cận được với các nguồn lực hoặc là với các chính sách của nhà nước. Chứ nếu mà có được môi trường bình đẳng như DNNN thì tôi tin doanh nghiệp tư nhân còn phát triển mạnh mẽ hơn rất nhiều và phát triển một cách lành mạnh hơn chứ không bị những điều tiếng ví dụ như phải có quan hệ với chỗ này chỗ khác thì mới khi tiếp cận được nguồn lực, mới có thể phát triển được.”

“Cho đến nay sự phân biệt đối xử vẫn còn mặc dù tư nhân ở Việt Nam cũng đã tự học cố gắng liên tục và phát triển lên mạnh mẽ. Hiện nay Việt Nam đã có những doanh nghiệp tư nhân rất lớn, quy mô của họ lớn hơn nhiều so với DNNN, những đóng góp của họ cho kinh tế cũng rất lớn. Thậm chí còn lớn hơn cả DNNN trên các lĩnh vực cùng ngành hàng với họ", Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan

Tiến sỹ Nguyễn Quang A nói về một thực trạng cho thấy sự bất bình đẳng giữa các DNNN và doanh nghiệp tư nhân rằng có nhiều lãnh đạo DNNN với tư duy là vì mình là chủ đạo trong nền kinh tế nên thường yêu cầu được hưởng rất nhiều ưu đãi, nguồn lực của đất nước:

“Doanh nghiệp nhà nước nghĩ rằng họ đóng vai trò chủ đạo nên có thể gọi điện lên thẳng cho thủ tướng, được rất nhiều ưu đãi về vốn, đất đai, mọi thứ. Nó tiêu tốn rất nhiều nguồn lực của nhà nước để tạo ra một cái sản phẩm không tương xứng ứng với nguồn lực đấy. Nên không có chuyện bình đẳng.”

Tuy nhiên, cả tiến sỹ Nguyễn Quang A và bà Phạm Chi Lan đều không chối bỏ vai trò của các DNNN:

“Tôi không có ác cảm với DNNN, những DNNN mà họ phải làm những ngành về công ích thì có thể chúng ta sẽ không đặt vấn đề về lợi nhuận bởi vì họ cung cấp dịch vụ công ích. Nhưng những DNNN mà hoạt động ở khu vực tư nhân vẫn có thể làm được thì hoàn toàn không cần đến đến DNNN nữa”

Với kinh nghiệm của một chuyên gia kinh tế, bà Phạm Chi Lan cho rằng vai trò của kinh tế nhà nước hay của của nhà nước trong nền kinh tế thì ở nước nào cũng có. Nhưng Việt Nam cần làm rõ hơn khái niệm gọi là “kinh tế Nhà nước là chủ đạo” phải được hiểu như thế nào và phải vận hành như thế nào cho hợp lý:

“Có nước nào mà nhà nước không đưa ra các khuôn khổ luật pháp hoặc là các chính sách kinh tế được điều chỉnh trong từng thời gian để đạt được mục tiêu phát triển của mình đâu. Nước nào cũng vậy thôi à!

Về giải pháp cho nền kinh tế Việt nam có thể phát triển, theo bà Phạm Chi Lan, nhà nước cần phải giữ đúng vai trò của mình và tạo được sự bình đẳng trong môi trường kinh doanh:

“Nhà nước phải đóng vai trò đích thực của nó tương tự như các nước, tạo ra khuôn khổ luật pháp, chính sách, môi trường kinh doanh, đầu tư vào các lĩnh vực thuộc vai trò của nhà nước như cơ sở hạ tầng, giáo dục y tế hoặc an sinh xã hội. Ngay trong những nhiệm vụ đó nhà nước vẫn có thể phân công cho khu vực tư nhân cùng làm với mình.

Những năm gần đây thì các chuyên gia đã nói rất nhiều yêu cầu cải cách thể chế mạnh mẽ, tạo một môi trường kinh doanh thực sự là lành mạnh, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế với nhau, không phân biệt là trong nước hay ngoài nước, doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp tư nhân, mới có thể giúp cho năng lực cạnh tranh chung của Việt Nam trên các ngành hàng, lĩnh vực khác nhau phát triển được.”

Xem toàn trang